آخرین خبرها

برای نهادینه كردن تفكر انتقادی در مدیریت كسب‌وكار این 16 گام را بردارید

Image result for Critical thinking

آلبرت انیشتین، هِنری فورد، ماری كوری و… نمونه‌هایی از كسانی هستند كه با «تفكر نقادانه» خود زندگی مدرن امروز را شكل داده‌اند. كسانی كه توانایی تفكر نقادانه دارند، شفاف و منطقی فكر می‌كنند و میان ایده‌های مختلفی كه برای كشف و درك دنیای پیرامون است، ارتباطات منطقی ایجاد می‌كنند. تفكر نقادانه چیزی فراتر از تجمیع حقایق و دانش است. در واقع نوعی توانایی استفاده از تمام داده‌های مغزی برای رسیدن به بهترین نتیجه‌گیری محسوب می‌شود. كسانی كه این توانایی را دارند، همواره در حال ارتقای دانش خود هستند و برای رسیدن به آن معمولا بدون نیاز به كسی خودآموزی می‌كنند. چنین افرادی معمولا رهبران بسیار خوبی می‌شوند، زیرا می‌توانند برنامه‌های جدیدی برای خود ارتقایی و خودشكوفایی داشته باشند. اگر شما نیز می‌خواهید از تمام توانمندی‌های خود بهره ببرید و اثری از خود در جهان باقی بگذارید، 16ویژگی كه در ادامه به آنها خواهیم پرداخت را در خود تقویت كنید تا مهارت تفكر نقادانه را در خود پرورش دهید.
1-  مشاهده
مشاهده از اولیه‌ترین مهارت‌هایی است كه در دوران كودكی شكل می‌گیرد و به معنای درك و فهم دنیای پیرامون است. مشاهده دقیق شامل ثبت جزئیات و دریافت اطلاعات از طریق حواس پنجگانه است كه در نهایت دیدگاه و درك عمیق‌تری از دنیای پیرامون به وجود می‌آورد.
2- كنجكاوی
كنجكاوی از صفات بارز بسیاری از مدیران و رهبران موفق است. كنجكاوی ذاتی و علاقه‌مندی به جهان و انسان‌های پیرامون، از مشخصه‌های رهبرانی است كه تفكر نقادانه دارند. افرادی كه كنجكاو هستند، به جای نگاه سطحی به ظاهر هر اتفاقی، به چرایی آن فكر می‌كنند.
واقعیت تلخ این است كه هرچه سن بالا می‌رود كنجكاوی‌های كودكانه كمرنگ‌تر می‌شود. اما كنجكاوی باعث می‌شود همیشه ذهن خود را باز نگه دارید. مجبورتان می‌كند كه دانش و اطلاعات خود را همواره عمیق‌تر كنید و در نهایت در تمام طول عمر خود بیاموزید و همواره در مسیری كه حركت می‌كنید در حال پیشرفت باشید.
3- واقع‌گرایی
اندیشمندانی كه نگاه نقادانه دارند تا حد بسیار زیادی در برابر اطلاعاتی كه دریافت می‌كنند و موقعیت‌های گوناگون، واقع‌گرا هستند. آنها همواره به دنبال ادله و مستندات علمی برای اطلاعاتی هستند كه به دست می‌آورند. چنین افرادی همواره تلاش می‌كنند اجازه ندهند احساسات خودشان یا دیگران روی تصمیم‌گیری‌هایشان اثر بگذارد.
با این وجود، هیچ‌كس نمی‌تواند به‌طور كامل واقع‌گرا باشد. زیرا در هر صورت شخصیت ما برآیندی از دیدگاه‌ها، تجربیات و ذهنیاتی است كه متصور می‌شویم. اما برای كاهش اثر احساسات در اولین قدم، باید تعصبات خود را بشناسید تا بتوانید بی‌طرفانه به اتفاقات نگاه كنید و واقع‌گرا باشید. زمانی كه موضع خاصی نسبت به موضوع نداشته باشید، خیلی بهتر می‌توانید آن را تحلیل كنید.
4- درون‌نگری
درون‌نگری مهارت آگاهی از تفكرات خودتان است. به عبارت دیگر مهارت فكركردن به چگونگی فكركردن به مسائل برمی‌گردد.  صاحبان تفكر نقادانه با این مهارت آگاهی بیشتری از میزان هوشیاری و توجه و تعصبات خود به دست می‌آورند. در حقیقت این مهارت توانایی بررسی درون است كه شامل فكرها، احساسات و حواس مختلف می‌شود. درون‌نگری كمك می‌كند كه درك بهتری از وضعیت احساسی و عقلی خود داشته باشید.
5- تفكر تحلیلی
بهترین متفكران تحلیلی توانمندی تفكر نقادانه نیز دارند و برعكس. توانایی تحلیل اطلاعات در هر موردی مانند قرارداد، گزارش، طرح كسب‌وكار و حتی روابط انسانی بسیار مهم و كاربردی است.
تحلیل اطلاعات به معنی شكستن اطلاعات به اجزای سازنده و بررسی عملكرد هر یك از این بخش‌ها به تنهایی و در كنار بخش‌های دیگر است. تحلیل‌ بر پایه مشاهده استوار است؛ یعنی این‌كه بتوانید تمام شواهد و مدارك را جمع‌آوری و بررسی كنید تا به نتیجه‌گیری معناداری برسید. در حقیقت، واقع‌گرایی زمینه اولیه و لازم برای تفكر تحلیلی است.
6- شناسایی تعصبات بی‌اساس
افرادی كه توانایی تفكر نقادانه را در خود پرورش داده‌اند، به دنبال شناسایی حقایقی هستند كه باورهایشان را شكل داده است تا صحت و اعتبار آنها را بررسی كنند. چنین رفتاری موجب می‌شود كه تعصبات بی‌دلیل خود را براحتی شناسایی كنید و درخصوص مفاهیمی كه بی‌علت پذیرفته‌اید به دنبال چرایی و چگونگی باشید.
این مرحله بسیار مهم است، زیرا كمك می‌كند بدانید چه زمان‌هایی درگیر تعصبات بی‌اساس خود می‌شوید و این موضوع تا چه حد می‌تواند روی مسیر فكری شما تاثیرگذار باشد. حتی شاید در بسیاری از موارد اطلاعات را نیز به همین خاطر درست و كامل دریافت نكنید.
زمانی كه می‌خواهید اطلاعاتی را بررسی كنید حتما از خودتان بپرسید چه كسی از این اطلاعات نفع می‌برد؟ آیا این اطلاعات پشتوانه‌ای دارد؟ آیا منبعی كه این اطلاعات را فراهم كرده، ممكن است اطلاعاتی كه نفی‌كننده نظراتش بوده را حذف یا كمرنگ كرده باشد؟!
7- ‌به دنبال مسائل مرتبط باشید
یكی از مهم‌ترین و سخت‌ترین بخش‌های تفكر نقادانه پیدا كردن اطلاعاتی است كه با موضوعی كه مدنظرتان است بیشترین ارتباط را دارد و برای افزایش دركتان اهمیت دارد. در برخی موارد ممكن است بسیاری از اطلاعاتی كه به دست می‌آورید در نگاه اول بسیار مهم و ارزشمند به نظر برسند اما در ادامه متوجه شوید كه خیلی هم موضوع مهمی نبوده است.
سعی كنید پیش از آن كه خود را درگیر موردی كنید مطمئن شوید از لحاظ منطقی كاملا به موضوعی كه مد نظرتان است ارتباط دارد. آیا این مورد واقعا صحت دارد و بی‌طرفانه است؟ یا ممكن است شما را از اطلاعات مهم‌تر دور كند؟!
8- استنتاج
اطلاعات همیشه خیلی پوست كنده و آماده بیانگر اصل مطلب نیستند. اندیشمندانی كه نگاه نقادانه به موضوعات دارند، باید بتوانند اطلاعات را ارزیابی كنند و براساس داده‌های خام، به نتیجه‌گیری درستی برسند. استنتاج توانایی خارج‌كردن معانی از داده‌ها و پیش‌بینی نتایج احتمالی كاری است كه می‌خواهید انجام دهید.  البته در نظر داشته باشید كه استنتاج با جمع‌بندی متفاوت است. برای مثال اگر داده‌ای نشان دهد فردی 120كیلوگرم وزن دارد، ممكن است جمع‌بندی كنید كه او چاق است و سلامت نیست. اما اگر داده‌های دیگری مانند قد و تركیب بدن به داده‌ها اضافه شود، ممكن است نتیجه‌گیری شما تغییر كند.
9- دلسوزی و همدلی
شاید در نگاه اول حس كنید كه همدردی و همدلی نقطه مقابل صاحبان تفكر است. زیرا احساساتی بودن مانع درك درست موقعیت‌ها خواهد شد. اما همدلی باعث می‌شود كه به فكر دیگران باشید و برای رفاه مردم تلاش كنید.  اگر همدلی وجود نداشته باشد تمام اطلاعات و داده‌ها سرد و خشك خواهد شد و به صورت حقایق علمی بدون روح در خواهد آمد. البته زیاده‌روی در این مورد نیز می‌تواند بسیار خطرناك باشد. اما فردی موفق خواهد بود كه بتواند عنصر انسانیت را در تمام زمینه‌ها همراه داشته و به فكر هم‌نوعانش باشد.
10- فروتنی
در این مورد منظور از فروتنی، پذیرفتن كاستی‌ها و دیدن نقاط قوت به صورت دقیق است. زمانی كه فروتن باشید هم از ضعف‌های خود مطلع خواهید بود، هم بخوبی ویژگی‌های مثبت خود را می‌شناسید. این نكته در باز شدن ذهن و افزایش مهارت‌ها و همچنین قدرت تجزیه و تحلیل افكارتان كمك
خواهد كرد.
زمانی كه از لحاظ ذهنی فروتن باشید، در برابر دیدگاه‌های دیگران بسیار پذیراتر خواهید بود، بهتر متوجه اشتباهاتتان می‌شوید و اشتیاق بیشتری به تغییر باورهای نادرست خود نشان می‌دهید.
11- پذیرای چالش برای تغییر وضع موجود
تفكر نقادانه به معنی طرح مساله در مورد موضوعات كسب و كاری است كه چند سال است جا افتاده و نسل به نسل انتقال پیدا كرده است.
كسی كه تفكر نقادانه دارد هیچ‌وقت كاری را به روش قدیمی آن، فقط به خاطر این كه «همیشه به همین صورت انجام می‌شده» انجام نمی‌دهد. چنین افرادی همیشه به‌دنبال پاسخ و روش‌های هوشمندانه و منطقی هستند كه با تمام داده‌ها و اطلاعات و آزمایش‌ها مطابقت داشته باشد.
شاید علاقه‌مندی به تغییر وضع موجود و عادت‌ها كمی عجیب به نظر برسد، اما این یكی از اصلی‌ترین ویژگی‌های ذهن خلاق و ایده‌پرداز اندیشمندی است كه تفكر نقادانه دارد.
 12-روشنفكری
توانایی از دور نگاه كردن به ماجراها و تحت تاثیر قرار نگرفتن كمك می‌كند دیدگاه بازتری نسبت به سایرین داشته باشید. این ویژگی به افراد متفكر كمك می‌كند وارد بحث‌های پر جنجال نشوند و جانبدارانه تصمیم نگیرند. زیرا چنین افرادی همواره به‌دنبال شنیدن همه دیدگاه‌ها هستند.
این افراد هیچ‌گاه شتاب‌زده نتیجه‌گیری نمی‌كنند، بلكه با ذهنی باز به دنبال پاسخ خواهند رفت و در این راه از نظرات دیگران نیز استفاده می‌كنند.
13- آگاهی داشتن از خطاهای فكری
افرادی كه تفكر نقادانه دارند اجازه نمی‌دهند كه منطق و استدلالشان دستخوش تصورات و ذهنیات غلطشان قرار بگیرد. آنها نسبت به اشتباهات رایج ذهنی كه موجب نتیجه‌گیری‌های اشتباه و ایجاد بحث و جنجال می‌شود، آگاه هستند. موارد زیر از رایج‌ترین اشتباهات فكری هستند:
استدلال دایره‌ای: در این روش از پیش‌فرض‌های اولیه برای اثبات مساله استفاده می‌شود.
سوگیری‌های شناختی ناخودآگاه: در این حالت خیلی شدید از دیدگاهی طرفداری می‌كنید، در حالی كه امكان‌های دیگر یا توضیحات بهتری برای مساله وجود دارد.
همبستگی را با علیت اشتباه گرفتن: به عبارت ساده‌تر زمانی كه دو اتفاق هم‌زمان پیش می‌آیند، یكی را علت دیگری در نظر بگیرید. چنین نتیجه‌گیری‌ای بدون داشتن شواهد مستقیم، نادرست است.
 14- تفكر خلاقانه
اندیشمندان تاثیرگذاری كه تفكر نقادانه دارند، اغلب فكرهای خلاقانه‌ای هم دارند. كسانی كه تفكر خلاقی دارند، هیچ‌وقت از روش‌های مرسوم به دنبال حل مسائل نیستند، بلكه همیشه خارج از چارچوب‌ها فكر می‌كنند. چنین افرادی در حوزه‌های مختلف سررشته دارند و از جنبه‌های گوناگون به مساله نگاه می‌كنند. این افراد اشتیاق زیادی به امتحان‌كردن شیوه‌های جدید دارند و دیدگاه‌های متفاوت را بررسی می‌كنند.
تفاوت اصلی كسانی كه تفكر نقادانه دارند با كسانی كه تفكر خلاقانه دارند این است كه خلاقیت با خلق ایده‌های جدید در ارتباط است، در حالی كه تفكر نقادانه، تحلیل و ارزیابی این ایده‌ها است. خلاقیت برای خلق ایده‌های جدید مورد نیاز است؛ اما تفكر نقادانه كمك می‌كند كه این ایده‌های جدید قابل بهره‌برداری شوند.
15- توانایی برقراری ارتباط موثر
در بسیاری از موارد عدم برقراری ارتباط مناسب به علت ناتوانی در تفكر نقادانه در خصوص موضوع و بررسی جوانب مختلف آن است. كلید برقراری ارتباط موثر داشتن فرآیند فكری شفاف است.  تفكر نقادانه وسیله‌ای برای هماهنگی بهتر افكار و ابراز آنهاست. افرادی تاثیرگذاری كه تفكر نقادانه دارند به طور متقاعدكننده‌ای ایده‌های خود را به دیگران ارائه می‌دهند و سپس نظرات و بازخوردهای دیگران را دریافت می‌كنند.
16- شنونده فعال
كسانی كه تفكر انتقادی دارند فقط به‌دنبال به كرسی نشاندن نظرات خودشان نیستند، بلكه مهارت گوش دادن موثر را در خود تقویت می‌كنند تا واقعا نظرات دیگران را نیز بشنوند. البته این به آن معنا نیست كه شنونده صرف نظرات در گفت‌وگوها و مباحثه‌ها باشند؛ بلكه این افراد به‌صورت فعال و پویا در جلسات شركت می‌كنند. این افراد با طرح سوال، مرز میان مفروضات و واقعیاتی را كه از سوی دیگران مطرح می‌شود مشخص می‌كنند. همواره در حال جمع‌آوری اطلاعات هستند و با طرح پرسش‌هایی كه انتهای باز دارند به موضوعات عمیق‌تر نگاه می‌كنند.
نویسنده : عسل اخویان طهرانی /جام‌جم

 

برچسب‌ها: , , ,

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شد

add_action('wp_head','telegram_seo_link'); function telegram_seo_link(){ if (is_single()) { global $post; $thumbnail = wp_get_attachment_image_src( get_post_thumbnail_id($post->ID), 'full' ); echo ' '; } }