آخرین خبرها

دیدنی های ایران / قدیمی‌ترین آسیاب‌های بادی فعال دنیا در خواف


https://images.kojaro.com/2018/7/104ff4ce-f1e7-4f45-a71e-6e15552b1052.jpg

سایت بدون -برای رسیدن به آسبادهای نشتیفان، كوچه‌های باریك را پشت سر می‌گذارم. پس از گذر از مسیری كه به كوچه‌های آشتی كنان شباهت دارد، قاب زیبایی از آسیاب‌های بادی جلوی چشمانم نمایان می‌شود. تعداد 35 آسباد كرمی رنگ پشت سر هم صف كشیده‌اند. آسبادهایی كه نماد سختكوشی و هوش و درایت نیاكان ایران زمین هستند. تا چند دهه، پره‌های آسبادها با انرژی باد می‌چرخیدند و گندم تازه را به آرد تبدیل می‌كردند. برای مدتی گرد فراموشی بر پیكر آسبادها نشست و فناوری جای این وسیله سنتی را گرفت. الان چند سالی است كه مسؤولان میراث فرهنگی به فكر بازسازی و احیای این سازه‌های افتخارآمیز افتادند و عزمشان را جزم كردند تا آسبادها را در فهرست میراث جهانی یونسكو به ثبت برسانند. در‌حال حاضر آسبادهای ایران در فهرست پیشنهادی ایران در آثار میراث جهانی یونسكو قرار دارند و تا رسیدن به مقصد نهایی فقط چند گام فاصله است.

 گردشگران خارجی محو تماشای آسباده
نشتیفان از سال 1383 به شهر تبدیل شده و حضور شهرداری و شهردار را تجربه كرده است. این شهر كوچك در استان خراسان رضوی واقع شده و در زیرمجموعه شهرستان خواف
 قرار‌می‌گیرد. 
محمود مكاری، شهردار نشتیفان از افزایش تعداد گردشگران خارجی كه به دیدن آسبادهای این شهر می‌آیند، خوشحال به نظر می‌رسد. او به آمار و ارقام جذب گردشگر خارجی اشاره می‌كند و می‌گوید: سال گذشته حدود 300 نفر گردشگر خارجی به شهر ما آمدند. 
در هشت ماه اول امسال رشد خوبی را تجربه كردیم و میزبان حدود 1300 نفر گردشگر خارجی بودیم كه از كشورهای خارجی مثل هلند، ایتالیا و فرانسه به شهر ما آمدند. خوشبختانه هر گردشگر خارجی كه اینجا آمده چند نفر دیگر را هم با خودش آورده است.
شهردار نشتیفان امیدوار است بتواند فعالیت شغل‌های مزاحم در اطراف آسبادها را تعطیل كند. او با اشاره انگشت چند واحد جوشكاری و مصالح فروشی را نشان می‌دهد كه در چند قدمی آسبادها مشغول كسب و كار هستند. مكاری می‌گوید: بنیاد مسكن قرار است به ما زمینی بدهد كه به صاحبان این مشاغل واگذار و مغازه‌شان را به مكان جدید منتقل كنیم.
به گفته وی، مجموعا 33 آسباد در شهر نشتیفان وجود دارد كه در آینده‌ای نزدیك همه‌شان شروع به كار می‌كنند.

قدمتی به بلندای تاریخ رجبعلی لباف خانیكی، باستان شناس پیشكسوت، عمر آسبادها را حدود هزار سال ارزیابی می‌كند. به گفته وی تاریخ سیستان اولین متنی است كه در آن به آسباد اشاره شده. تاریخ سیستان مربوط به قرن چهارم و پنجم هجری است. با این حساب آسبادها حداقل هزار سال قدمت دارند. البته آسبادهای نشتیفان چندین بار خراب و مرمت شده‌اند. سازه‌های عمومی و عام المنفعه هیچ‌وقت از بین نمی‌رفتند و مدام بازسازی می‌شدند.
آسبادها جنبه‌هایی از زندگی اجتماعی پیشینیان ما را بیان می‌كنند، اما از جنبه علمی آنها هم نباید غافل شد. لباف خانیكی با بیان این كه آسبادها نماد علم و دانش مردمان آن زمان هستند می‌گوید: فناوری به‌كار رفته در آسبادها خیلی مهم است. علم فیزیك و مكانیك در آسبادها خیلی كاربرد دارد. مردمان قدیم علم هواشناسی را به‌خوبی می‌دانستند. آنها فصل وزش بادهای سیستان و جهت آن را درست حدس می‌زدند. خواف، نهبندان و سیستان در ابتدای كانال‌هایی قرار گرفته‌اند كه بادهای 120 روزه از آن عبور می‌كنند.
درباره طرز كار آسبادها توضیح می‌دهد: این سازه‌ها دو طبقه فوقانی و تحتانی دارند. در طبقه فوقانی ساختاری ایجاد شده كه بتواند حداكثر باد را ببلعد. باد به پره‌ها می‌وزد و آنها حركت و انرژی را به پایین منتقل می‌كنند. آنجا سنگ پایینی به سنگ بالایی قفل می‌شود و آن را می‌چرخاند. آنها از باد برای شست‌وشو هم استفاده می‌كردند و گرد و خاك و ناخالصی گندم را با نیروی باد می‌گرفتند. 

از سنگ ساب تا آسباد این پژوهشگر به تاریخچه كشاورزی و تغذیه ایرانیان باستان اشاره می‌كند و توضیح می‌دهد: مرحله تمدنی هر قومی را براساس تنوع نان آنها می‌سنجند. یعنی در كنار زبان و خط به موضوع نان هم توجه می‌كنند. با رونق گرفتن كشاورزی انسان‌ها از گوشتخواری به سمت گیاهخواری روی آوردند. گندم به تنهایی نمی‌توانست خورده شود. یا باید آن را تفت می‌دادند و نیم سوز می‌كردند. یا باید گندم را خرد می‌كردند و با آرد آن نان می‌پختند.
در مطالعات باستان‌شناسی وسایلی همچون سنگ ساب، دستاس و آسیاب شناسایی شده‌ است كه كار سابیدن و خرد كردن گندم را انجام می‌داده‌اند. لباف خانیكی تاریخچه این وسایل را این‌گونه شرح می‌دهد: اولین ابزاری كه غلات را با آن خرد می‌كردند، وسیله‌ای به نام «سنگ ساب» بود. از هزاره هفتم پیش از میلاد انسان‌ها از این ابزار استفاده می‌كردند. سنگ ساب شبیه نصف یك لوبیا بود كه سنگ دیگری را روی آن می‌ساییدند. بعد از این مرحله «دستاس» را داریم. وسیله‌ای بود كه با دست می‌چرخید و گندم و جو را خرد می‌كرد. این وسیله قادر نبود آرد نرم تولید كند. بعد از این مرحله به «آسیاب» می‌رسیم. در آسیاب از علم فیزیك و انرژی آب استفاده می‌كردند. در این زمان آرد تولید شد و انسان توانست نان بپزد. در آسبادها كه آخرین مرحله بود از انرژی باد استفاده می‌كردند. آسب یا آسه هم به معنای سنگ است و هم محوری كه سنگ را می‌چرخاند. آن آسه را اگر خر بچرخاند «خراس» و اگر دست بچرخاند «دستاس» می‌نامند. خراس جهت گرفتن روغن از دانه‌های روغنی كاربرد دارد. این پژوهشگر حوزه میراث فرهنگی تعداد آسبادهای منطقه خواف، نشتیفان، نیازآباد و خرگرد را حدود 150 مورد ارزیابی می‌كند و توضیح می‌دهد تعداد زیادی از آنها به مرور زمان تخریب شده‌اند.

هیچ كشوری نمی‌تواند مدعی شود سرپرست پایگاه میراث فرهنگی آسبادهای خراسان رضوی، خراسان جنوبی و سیستان و بلوچستان سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری، منحصربه‌فرد بودن و فعال بودن آسبادها را دو مولفه‌ای می‌داند كه به ثبت جهانی این پدیده كمك می‌كند. محمد ركنی با تاكید بر این كه هیچ كشور دیگری به جز ایران و افغانستان درباره آسبادها نمی‌توانند ادعایی داشته باشند، توضیح می‌دهد: در همه نقاط دنیا حمام، قلعه، آبشار و آرامگاه داریم. ولی آسباد سازه‌ای است كه شبیه‌اش در هیچ جایی جز ایران و افغانستان پیدا نمی‌شود. افغانستان هم در پهنه فرهنگی خراسان آسباد درست كرده است، چون خراسان و افغانستان در حوزه فرهنگی مثل زبان، معماری و تغذیه اشتراكات زیادی دارند. او فعال بودن آسبادها را هم یك ویژگی مهم می‌داند و می‌افزاید: قنات به این خاطر در میراث جهانی جا گرفته كه همچنان فعال است. آسبادها هم الان دارند گندم را به آرد تبدیل می‌كنند. این آرد ویژه است و كیفیتش با آرد صنعتی فرق دارد، چون آسباد آهسته می‌چرخد و آردی بیرون می‌دهد كه داغ نیست. الان در اطراف آسبادها سازمان انرژی‌های تجدید شونده دارد توربین بادی احداث می‌كند. آنها بعد ازدیدن آسبادها به فكر احداث توربین بادی افتاده‌اند.

ثبت ملی 30 آسباد در خراسان رضوی محمد ركنی به نقش جامعه محلی اشاره می‌كند و توضیح می‌دهد: این كه مردم منطقه با اثر تاریخی چه ارتباطی برقرار می‌كنند برای یونسكو مهم است. آنها تحقیق می‌كنند آیا جامعه محلی در محافظت از اثر نقش دارد یا نه. البته اگر از هفت آیتم میراث جهانی یك آیتم را هم داشته باشیم، باز هم گزینه میراث جهانی می‌شویم.
او تاكید می‌كند: از سال 92 تاكنون در حوزه معرفی، آزادسازی حریم آسبادها، محوطه سازی، مرمت، احیا، مستندنگاری و آشناسازی جامعه محلی گام‌های رو به جلویی برداشتیم. سال 1347 تعداد 200 آسباد در منطقه خواف داشتیم كه الان 75 مورد آن باقی‌مانده و بقیه به مرور زمان تخریب شده است. هم‌اكنون در كل كشور حدود 400 آسباد داریم كه در نقاطی مثل كلات نادر، طبس و یزد، خواف، خراسان جنوبی پراكنده‌اند. در استان خراسان رضوی تعداد 30 آسباد در نشتیفان و خواف و تایباد ثبت ملی شده است. ایران هر سال یك سهمیه برای ثبت جهانی دارد و پروژه‌ای كه پروپزال قوی‌تری داشته باشد معرفی می‌شود.

برچسب‌ها: , , , ,

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شد

add_action('wp_head','telegram_seo_link'); function telegram_seo_link(){ if (is_single()) { global $post; $thumbnail = wp_get_attachment_image_src( get_post_thumbnail_id($post->ID), 'full' ); echo ' '; } }