آخرین خبرها

حاشیه‌های جایزه‌ی نوبل ادبیات و پیش‌بینی برنده‌ها در سالی که قرار است دو برنده اعلام شود

سایت بدون -سالِ گذشته سالی فاجعه‌بار بود برای آکادمی سوئد و جایزه‌ی نوبل. جایزه‌ی نوبلِ ادبیات به شکلِ بی‌سابقه‌ای تعطیل شد، آن‌هم در دورانی که خبری از جنگِ جهانی نبود تا مانندِ گذشته دلیلِ اعلام‌نشدنِ برنده باشد. چندماه پیش‌از تصمیم‌گیریِ هیئتِ ژوری خبرهایی تازه از راه رسید و نشان از رسوایی‌ها و آزارهای جنسیِ برخی اعضای آکادمی داشت. هم‌گام با جوِ جهانیِ به راه افتاده مخاطبان روی قصه‌ی رسوایی و آزارهای نوبل حساس شدند و خبرهایی پی‌درپی از راه رسید. بعد از اینها بود که خرده‌روایتِ دیگری هم به ماجرای نوبل اضافه شد. برخی اعضای هیئتِ ژوری پیش از اعلامِ نامِ برنده، برنده‌ی اصلی را به بستگان‌شان لو می‌دادند. این قصه زمانی پیچیده و حساس می‌شود که بدانیم دنیای شرط‌بندی جایزه‌ی نوبل را هم فتح کرده و بسیاری از سایت‌های شرط‌بندی اسامیِ مختلف با ضرایبِ متفاوت را کنارِ هم می‌نشانند تا مشتری‌های‌شان برنده را پیش‌بینی کنند و در صورتِ صحت‌اش برنده‌ی پولی کلان شوند. خبرِ دومی نشان داد آکادمیِ نوبل علاوه‌بر انتخاب‌های پُرچالش‌اش در سال‌های اخیر، اسیرِ رسواییِ مالی و چیزهای دیگر هم شده و قصه‌ای دراز دارد. آکادمی سوئد احتمالا فکر می‌کرد بعد از انتخابِ کازئو ایشی‌گورو به عنوانِ برنده‌ی نوبلِ ادبیات ۲۰۱۷ و تاییدِ نظرِ بخشِ عمده‌ی اهالیِ ادبیاتِ جهان، قرار است روزهای خوشی پیش‌روی‌اش باشد، ناگهان با دردسرهای گسترده‌ای مواجه شد و در‌نهایت به تعطیلی کشیده شد و سالِ گذشته هیچ برنده‌ای اعلام نشد. هرچند برخی از منتقدان و آژانس‌های ادبی با تجمیعِ آرا جایزه‌ای موقت به نامِ «نوبلِ‌ جایگزین» را ترتیب دادند و ماریز کُنده‌ی فرانسوی‌زبان را برنده اعلام کردند. حالا نوبل بازگشته است. با چهره‌ای تازه که قرار است برای اولین‌بار دو برنده اعلام کند و پیش‌بینی‌ها را ساده‌تر کرده. حالا هم مارگارت اتوود شانس دارد و هم شاید هاروکی موراکامی و هواداران‌اش بالاخره خوش‌حال شوند. حتا ممکن است یک یا دو غافل‌گیریِ بزرگِ دیگر در پیش باشد.

اعتبارِ بازیافته

حالا آکادمیِ سوئد با بدنه‌ای بازسازی‌شده به دنبالِ بازگرداندنِ اعتبارِ خود است و به نظر می‌رسد چهره‌ای را انتخاب کنند که موردِ قبولِ اهالیِ جهانیِ ادبیات باشد تا بتواند اهمیتِ گذشته‌اش را دوباره به دست آورد. چند روز بیش‌تر باقی نمانده تا اعلامِ برنده‌های جدید و بسیاری از رسانه‌های دنیا ماریز کُنده و مارگارت اتوود را دو نامی می‌دانند که آکادمی سوئد در مقابلِ نامِ برنده‌گانِ نوبلِ ادبیات قرار خواهد داد. رئیس کمیته‌ی داوران اطمینان داده که این جایزه می‌تواند با دوری از دیدگاهِ مردسالارانه و جنسیت‌زده‌ی خود که پیش‌از این حاکم بوده، بازگردد. کسانی که باعث شکل‌گیری اتفاقاتِ سالِ گذشته شدند حالا در زندان هستند و آکادمی این شانس را دارد تا در آرامش به مسیرِ خود ادامه دهد.

یکی از جدی‌ترین دغدغه‌ها و نگرانی‌های آکادمی این است که آیا بازگشتِ نوبل از سوی جامعه‌ی جهانیِ ادبیات به خوبی پذیرفته خواهد شد یا نه. جایزه‌ای یک‌میلیون‌دلاری که قرار است وصیتِ آلفرد نوبل را در جهتِ شناساندنِ برجسته‌ترین اثر، تداوم بخشد.

شانسِ چه کسانی بیش‌تر است؟

اصلی‌ترین پرسشِ مخاطبانِ ادبیات این است که چه کسی برنده می‌شود و شانسِ چه کسانی بیش‌تر است؟ حالا که قرار است دو برنده هم‌زمان اعلام شوند، قرار است با دو انتخابِ عجیبِ دیگر روبه‌رو شویم یا ژوریِ تازه به سمتِ خواستِ اکثریت پیش می‌رود. اینها سوالاتی‌ست که درباره‌ی کارِ تازه و انتخاب‌های قبلیِ آکادمی تکرار می‌شوند. هرچند نباید فراموش کرد میانِ همین انتخاب‌های عجیب، انتخاب‌هایی مهم هم نهفته بود. مثلا انتخابِ سوتلانا الکسیویچ در نگاهِ اول انتخابی عجیب بود که کتاب‌های‌اش به بسیاری زبان‌ها ترجمه نشده بود. اما انتخابِ آکادمی سوئد باعث جان‌دمیدن در ژانرِ نانفیکشن شد و دنیا را با ذهنِ درخشان و مهارتِ رواییِ الکسیویچ آشنا کرد و حتا سریالِ تحسین‌شده‌ی «چرنوبیل» بخشی از خرده‌روایت‌های جدی‌اش را مدیونِ تلاشِ نوبلیستِ بلاروسی‌ست در کتابِ «نیایشِ چرنوبیل».

با این همه هنوز هم معلوم نیست رویکردِ اعضای تازه تغییر کرده است یا در تداومِ همان قبلی‌هاست که مثلا هر سال هوادارانِ هاروکی موراکامی را ناکام می‌کنند. تا این‌جای کار و در برخی پیش‌بینی‌ها نامِ موراکامی دیده نمی‌شود، اما به نظر می‌رسد او می‌تواند شانسی اصلی باشد کماکان. سالِ گذشته نامِ این نویسنده‌ی ژاپنی به عنوانِ نامزدِ‌ «نوبلِ جایگزین» اعلام شد و او انصراف داد. بسیاری انصرافِ او را این‌گونه توجه کردند که موراکامی می‌خواهد شانسِ خود را برای بردنِ نوبلِ اصلی زنده نگاه دارد و نمی‌خواهد برنده‌ی جایزه‌ای شود که بلافاصله پس از اعلامِ برنده، منحل خواهد شد.

اما فرضِ دیگری هم مطرح است. ماریز کنده‌ی کارائیبی که به زبانِ فرانسوی می‌نویسد، سالِ گذشته «نوبلِ جایگزین» را برد و حالا در بسیاری از فهرست‌ها نام‌اش تکرار می‌شود که پتانسیلِ بردنِ نوبلِ اصلی را دارد. نکته‌ی جالب در ایران این است که مترجم‌ها و ناشرها انتخابِ او را جدی نگرفتند و کسی سمتِ ترجمه‌ی او نرفت. حالا باید دید اگر او برنده‌ی نوبلِ اصلی شود، ماراتنِ ترجمه‌اش به راه می‌افتد یا نه. برخی معتقدند باید نامِ او امسال هم تکرار شود تا خلاء سالِ گذشته حس نشود و اعتبارِ تازه‌ای بخشید به جای‌گاهِ این نویسنده. احتمالا موراکامی اگر می‌دانست منتقدان چنین استدلالی خواهند کرد، سالِ گذشته انصراف نمی‌داد!

فیامتا روکو، خبرنگارِ سرویسِ فرهنگیِ اکونومیست است و یکی از مدیرانِ جایزه‌ی بوکر و درباره‌ی جایزه‌ی امسال می‌گوید «اگر دو نفر برنده شوند، باید یکی‌شان حتما زن باشد. به نظرم ماریز کنده، ملکه‌ی بزرگ و امپراتورِ ادبیاتِ کارائیب ازجمله نویسنده‌گانی‌ست که لیاقتِ خوانده‌شدنِ گسترده‌تری دارد. میانِ نویسنده‌گانِ اروپای شرقی هم لازلو کرازناهورکای و اولگا توکارچوک شاید در لیست قرار بگیرند.» دو نامِ آخر برای ما ایرانی‌ها تماما ناآشنا هستند. اما نباید دست‌کم‌شان گرفت. اولی نویسنده‌ای مجارستانی‌ست و دومی نویسنده‌ای لهستانی. اگرچه مانندِ موراکامی نامزدهای هرساله نیستند، اما شاید بخت یارشان باشد و از روزِ پنج‌شنبه به بعد خواننده‌گانِ بسیار گسترده‌تری پیدا کنند.

خبرنگارِ اکونومیست کسانِ دیگری را هم شایسته‌ی این جایزه می‌داند. یکی از آنها ما جیان نویسنده‌ی چینیِ در تبعید ا‌ست. نامِ دیگر سزار آیرا نویسنده‌ی آرژانتینی‌ست که ونداد جلیلی بسیاری از کارهای‌اش را در نشرِ چشمه منتشر کرده و نامی آشناست برای مخاطبانِ ایرانی، هرچند جهانِ داستانی‌اش چندان مقبول نیفتاد. نامِ بعدی آنتای کروگ است؛ روزنامه‌نگار و شاعری از آفریقای جنوبی که می‌گویند راویِ دورانِ ‌گذار از حکومتِ آپارتاید به حکومتِ اکثریست است.

اما یک نامِ دیگر جدی‌تر تکرار می‌شود و باید صبر کرد و دید این تکرار در فهرستِ پیش‌بینی‌ها برآمده از علاقه‌ی مخاطبان و روزنامه‌نگاران است یا نظرِ اعضای تازه هم نزدیک است به خواستِ خواننده‌گانِ ادبیات. مارگارت اتوود در هفته‌های گذاشته با رمانِ تازه‌اش «وصایا» که دنباله‌ای‌ست بر «سرگذشتِ ندیمه» سروصدایی راه انداخت، حالا یکی از جدی‌ترین نامزدهای غیرِ رسمیِ نوبلِ ادبیات است و هیچ‌ بعید نیست یکی از دو برنده این نویسنده‌ی کانادایی باشد. احتمالِ اینکه آخرِ هفته صفحه‌های مجازی پُر از عکسِ این نویسنده شود، کم نیست. اتوود یکی از چهره‌هایی‌ست که انتخاب‌اش می‌تواند باعثِ تایید نظرِ کسانی شود که به خاطرِ مسائلِ پارسال از نوبل رو گردانده بودند. حالا هم که خودِ آکادمی اعلام کرده امیدوار است جامعه‌ی جهانی ادبیات ترکیبِ تازه را بپذیرد، کسی مناسب‌تر از اتوود احتمالا پیدا نمی‌شود.

برخی دیگر از منتقدان در فضای رسانه‌ای اروپا معتقدند ترکیبِ تازه‌ی آکادمی تنها فرآیند آغازِ یک بازسازیِ آهسته است. برای بازسازی و جلبِ احترام و اعتبارِ مجدد زمان لازم است و آکادمی باید در سال‌های آینده هم در نگاهی معقول تداوم داشته باشد. از طرفی دیگرانی معتقدند ماجرای رسوایی‌های جنسی جوی بود هدایت‌شده که در بسیاری جاها حضور داشت، اما درنهایت ادبیات را مجازات کرد.

رسوايي نوبل و تصميم به حذف و قصه‌ي جايگزين

ماجرا از جايي شروع شد که دامنه‌ي افشاگري آزارهاي جنسي آن‌چنان گسترده شد که دامنِ جايزه نوبل را هم گرفت. اوايل ارديبهشت ماه خبر آمد به دليل رسوايي‌هاي ژان‌کلود آرنو، همسرِ کاترينا فوستنسون، يکي از اعضاي آکادمي نوبل ادبيات، اين جايزه در سالِ ۲۰۱۸ به کسي اهدا نخواهد شد. آرنو به آزارِ جنسي هجده زن در بيست‌سال اخير متهم شده بود و در ادامه‌ي اين رسوايي چهارنفر از اعضاي کميته‌ي ادبيات استعفا کردند. اما دليل اين حواشي چه بود؟ سال‌هاست آکادمي براي انتخاب‌ها و مسيري که دارد مورد انتقاد قرار گرفته. انتخاب کازئو ايشي‌گورو به نظر مي‌رسيد نظرها را کمي به هم نزديک کند، اما چندماه پس‌از اين حواشي دوباره به آکادمي برگشت و رسوايي‌هاي همسرِ يکي از اعضاي کميته و سکوتِ آکادمي، انتقادهاي زيادي را به طرفِ نوبل کشاند. بسياري از روزنامه‌ها در دنيا به نحوه‌ي برخوردِ آکادمي در موضوعِ اين اتهام خرده گرفتند و آن‌قدر فشارها زياد شد که سارا دانيوس، دبيرِ دائمي هيئت نوبلِ ادبيات هم از سمتِ خود استعفا کرد. او رفتن‌اش را خواستِ اعضاي آکادمي دانست و پس از او چهره‌هاي ديگري هم از کميته رفتند تا کميته نياز به بازسازي را احساس کند.

رسواييِ آزارِ جنسي اما تنها دليل گرفتاريِ آکادمي نبود. هم‌زمان با اين اتفاق خبرهايي تاييد نشده رسيد که آرنو در هفت‌سالِ اخير برنده‌ي جايزه را پيش از اعلامِ رسمي افشا مي‌کرده. اين ماجرا از جايي بسيار مهم مي‌شود که بدانيم در بسياري از سايت‌هاي شرط‌بندي امکانِ پيش‌بيني برنده‌ي نوبل فراهم است و اين اطلاعاتِ لورفته فسادِ مالي‌اي را هم شامل مي‌شده و پول‌هاي زيادي با خود رد و بدل مي‌کرده.

هيئت منصفه‌ي نوبل هميشه سعي کرده پشت پرده و در سکوت بماند. اين اتفاقات و استعفاها اما باعث شد آنها مجبور به پاسخ‌گويي شوند و رسما اعلام کردند امسال جايزه‌اي به کسي داده نمي‌شود و به جاي‌اش سالِ آينده هم‌زمان دو برنده را اعلام مي‌کنند. در بيانيه‌ي آنها آمده بود: «اين تصميم با توجه به اين گرفته شده که اعضاي آکادمي درحال‌حاضر کاهش يافته و اعتمادِ عمومي نسبت به آکادمي کاهش يافته است.» آنها احساس نياز کردند زماني دست‌کم يک‌ساله لازم است تا اعتماد عمومي را دوباره به اعتبارِ نوبلِ ادبيات بازگردانند و با ترميم کميته دوباره به شيوه‌ي خود برگردند.

شيوه‌ي اهداي جايزه تقريبا مسکوت است و تنها اطلاعات موجود اين است که فوريه (بهمن) هرسال اعضاي آکادمي حدود ۲۰۰ نامزد را بررسي مي‌کنند و تا ماه مه (ارديبهشت) فهرستِ کوتاهي را ارائه مي‌کنند و پس از آن درباره‌ي پنج نويسنده در طولِ تابستان داوري مي‌کنند و آثارشان را دوباره بررسي مي‌کنند و مهرماه جايزه را اهدا مي‌کنند.

اما اين اولين باري نيست که اين يک سال بدونِ نوبلِ ادبيات پايان مي‌يابد. از زمانِ راه‌اندازي جايزه در ۱۹۰۱ هفت بار بينِ سال‌هاي جنگِ جهانيِ اول و دوم جايزه اهدا نشده و هفت بارِ ديگر هم به دليل نبودنِ برنده‌اي مناسب جايزه «رزرو» شده و برنده‌اي در کار نبوده.

پس از لغوِ موقت جايزه‌ي نوبل ادبيات، گروهي از نويسنده‌گان و روزنامه‌نگاران و فعالانِ عرصه‌ي فرهنگ و هنر که تعدادشان به بيش‌از صدنفر مي‌رسيد، آکادمي جديدي را براي جايزه‌ي ادبيِ تازه‌اي شکل دادند. آنها در بيانيه‌شان نوشتند «آکادمي جديد براي يادآوري اين مهم است که فرهنگ و ادبيات بايد مروجِ دموکراسي، شفافيت، هم‌دلي و احترام باشد، بدونِ رانت، غرورِ بي‌پايه و جنسيت‌زده‌گي.» آنها به نوعي سعي کردند انتقادهايي که به نوبلِ ادبيات مي‌شد را هم هدف قرار دهند تا نظرِ منتقدانِ آن جايزه هم جلب شود و ديگر خبري از انتخاب‌هاي مخفي نبود و سازوکار برنده‌شدن رسما و مرحله به مرحله اعلام شد.

نکته‌ي جالب درباره‌ي اين آکادمي موقت بودنِ آن است. مقام‌هاي آکادمي تازه اعلام کردند يک‌روز پس از اهداي جايزه، آن‌را منحل خواهند کرد. هدفِ آنها اين بود در زمانه‌اي که ارزش‌هاي انساني به طورِ فزاينده‌اي مورد سوءاستفاده قرار مي‌گيرند، ادبيات نيرويِ متضادِ ظلم و ستم و سکوت مي‌شود و درحال‌حاضر مهم‌تر از هميشه است که بزرگ‌ترين جوايزِ‌ ادبي جهان پابرجا بمانند. آنها احساسِ نياز کردند تا به‌طورِ موقت جايزه‌اي را شکل دهند و شيوه‌اي را ارائه دهند که شايد در آينده موردِ پسندِ آکادمي نوبل هم قرار گيرد و آنها هم تغييري در روندِ مخفيانه‌ی خود دهند.

برچسب‌ها: , , ,

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شدخانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*

add_action('wp_head','telegram_seo_link'); function telegram_seo_link(){ if (is_single()) { global $post; $thumbnail = wp_get_attachment_image_src( get_post_thumbnail_id($post->ID), 'full' ); echo ' '; } }